Communities of practice zijn groepen mensen die een interesse, een stel problemen of een passie delen, en die hun kennis en ervaring op dit gebied delen en verdiepen door voortdurend te interacteren met elkaar. Deze mensen hoeven niet per definitie elke dag met elkaar samen te werken, maar ontmoeten elkaar regelmatig omdat ze waarde hechten aan de interacties. Gedurende de interacties en het samen dingen doen, wordt informatie, inzichten en adviezen uitgewisseld (zie Wenger, et al., 2002). Leden van de community helpen elkaar met het oplossen van problemen, bediscussiëren hun eigen situaties, hun aspiraties en hun behoeften. Ze denken na over gemeenschappelijke kwesties, verkennen nieuwe ideeën en doen dienst als klankbord. Volgens Wenger (1998a) ontwikkelen communities of practice ook hun eigen praktijk, routines, rituelen, symbolen, verhalen en geschiedenis. Kort gezegd, ze ontwikkelen een eigen mini-cultuur. De handelingspraktijk is daarmee altijd een sociale praktijk en bevat zowel impliciete elementen als impliciete relaties, onderliggende opvattingen en niet uitgesproken regels, als expliciete elementen. Het gaat om dat wat gezegd wordt, maar ook wat onuitgesproken blijft (Wenger, 1998a).

Wenger (1998a) verklaart dat, ondanks de variëteit van vormen die communities of practice kunnen hebben, ze alle een basisstructuur hebben. Een community of practice kan worden gezien als een unieke combinatie van drie fundamentele elementen: een domein van kennis, die een aantal kwesties definieert; een community van mensen die hier zorg voor draagt; en een gedeelde handelingspraktijk die de groep ontwikkelt om effectief te zijn in het domein (Wenger, et al., 2002). Deze elementen kunnen als volgt worden omschreven:

• Het domein creëert een gezamenlijk perspectief, en gevoel van een gezamenlijke identiteit. Het domein inspireert leden om bij te dragen en te participeren; het begeleidt het leren van de leden en geeft betekenis aan hun acties. Het creëert ook een gevoel van verantwoordelijkheid, en het brengt mensen bij elkaar. Zonder betrokkenheid met het domein is een community of practice gewoon een groep vrienden.

• De handelingspraktijk is een set van kaders, ideeën, hulpmiddelen, informatie, stijlen, taal, verhalen en documenten die de leden van de community delen. De praktijk is de specifieke kennis die de groep ontwikkelt, deelt en behoudt. Een gedeelde handelingspraktijk, en daarmee een basis van gezamenlijke kennis, stimuleert innovatie omdat het een taal verschaft waarbij nieuwe ideeën snel gecommuniceerd kunnen worden, en conversaties snel kunnen focussen.

• De community creëert een sociale verbondenheid voor en door leren. Een sterke community koestert en voedt interacties en relaties, gebaseerd op wederzijds respect en vertrouwen. Dat er anderen bestaan die je mening en begrip ten aanzien van het domein delen en daarbij hun eigen individuele perspectief inbrengen, creëert een sociaal leersysteem dat verder gaat dan de som der delen. In de loop van de tijd ontstaat er een gevoel van een gezamenlijke geschiedenis en een gezamenlijke identiteit. Ieder lid ontwikkelt daarnaast ook zijn eigen specialiteit en unieke identiteit in relatie tot de community.

Wanneer ze samen goed functioneren, maken deze drie elementen een community of practice een ideale kennisstructuur – een sociale structuur die zich verantwoordelijkheid kan toe-eigenen voor het ontwikkelen en delen van kennis (Wenger et al., 2002).

Communities of practice bestaan ook in organisaties (Wenger et al., 2002; Brown & Duguid, 1996). Omdat lidmaatschap bepaald wordt door participatie, hoeft het niet te corresponderen met de grenzen van de organisatie. Communities of practice zijn te vinden binnen afdelingen, tussen verschillende afdeling, of zelfs over de grenzen van de organisatie heen. Wanneer we kijken naar werkgroepen in organisaties kunnen we concluderen dat er verschillende aanwezig zijn (Wenger, 1998b; De Laat & Simons, 2002). Wenger (1998b) benoemt er drie, die verschillen van een community of practice; afdelingen, teams en netwerken.

• Een community of practice is anders dan een afdeling (formal workgroup) omdat het een bredere bepaling heeft een voornamelijk institutioneel karakter. Als gevolg hiervan zijn de grenzen van een community of practice flexibeler dan die van een organisatie-eenheid.

• Een community of practice is anders dan een team (project team), omdat het gedeelde leren en de gedeelde interesse het belangrijkste is dat de community bij elkaar houdt. Het wordt eerder gekenmerkt door kennis, dan door duidelijke taken met een begin en einde, en het bestaat omdat participeren in de community waardevol is voor haar leden. De levenscyclus van een community of practice wordt dan ook bepaald door de waarde die het heeft voor haar leden, en niet door een institutionele planning. Het ontstaat niet op het moment dat een project is gestart, en verdwijnt niet aan het einde van een taak.

• Een community of practice verschilt van een netwerk (informal network) omdat het daadwerkelijk om iets draait, het is niet alleen een set van relaties. Het heeft een identiteit als een community en ontwikkelt daarmee ook de identiteit van haar leden. Een community of practice bestaat omdat het een gedeelde praktijk produceert als de leden samen in een collectief leerproces participeren (Wenger, 1998a). Leren in netwerken is een losse vorm van leren. Het leerproces kan collectief zijn, maar de uitkomsten zijn meestal individueel en impliciet.

In de onderstaande tabel zijn de verschillen schematisch tegen elkaar afgezet:




Bronnen:

• Wenger, E. (1998a). Communities of practice. Learning, meaning and identity. Cambridge: Cambridge University Press
• Wenger, E. (1998b). Communities of practice: Learning as a social system. Systems Thinker, June 1998.
  
• Wenger, E., McDermott, R., & Snyder, W. M. (2002). Cultivating Communities of Practice: A guide to managing knowledge. Boston, Mass.: Harvard Business School Press.